Niet altijd gluten: de rol van fructanen bij darmklachten

Wat zijn gluten?

Gluten zijn een groep eiwitten³ die van nature voorkomen in granen zoals tarwe, rogge en gerst.¹ Ze geven deeg elastische eigenschappen en zorgen ervoor dat brood tijdens het rijzen luchtig wordt.² Daarnaast worden gluten soms gebruikt als bind- of verdikkingsmiddel in producten zoals soepen, sauzen en kruidenmixen.³

Sommige mensen reageren op gluten. Dit is bijvoorbeeld het geval bij coeliakie of non-coeliakie glutensensitiviteit. Bij glutensensitiviteit kunnen klachten ontstaan zoals buikpijn, een opgeblazen gevoel, diarree, obstipatie, hoofdpijn en vermoeidheid. Deze klachten zijn vervelend, maar veroorzaken geen blijvende schade aan de darmen. 

Bij coeliakie gaat het om een auto-immuunziekte. Hierbij ziet het afweersysteem gluten als een indringer, waardoor ontstekingen in de dunne darm ontstaan en de darmwand beschadigt raakt bij inname van (sporen van) gluten. Op de lange termijn kan dit leiden tot blijvende darmschade en andere gezondheidsproblemen.⁵ Daarom is het belangrijk om bij klachten eerst te laten onderzoeken of er sprake is van coeliakie.³

Niet iedereen die klachten ervaart na het eten van tarweproducten reageert op gluten. In sommige gevallen worden de klachten veroorzaakt door een andere stof in deze producten, namelijk fructanen.

Wat zijn fructanen?

Fructanen zijn korte-keten koolhydraten, een type FODMAP. Dit zijn koolhydraten die het lichaam niet volledig kan verteren, omdat we niet de juiste enzymen hebben om ze af te breken.⁶ Fructanen komen vooral voor in tarwe, rogge en gerst, maar ook in groenten zoals ui, knoflook en prei.¹

Net als andere FODMAPs komen fructanen onverteerd in de dikke darm terecht, waar ze door darmbacteriën worden afgebroken. Dit proces heet fermentatie. Hierbij ontstaan gassen zoals koolstofdioxide en methaan.⁷ Dit kan klachten geven, zoals een opgeblazen gevoel, winderigheid en buikkrampen.⁴ Hoe sterk iemand deze klachten ervaart, verschilt per persoon. 

Bij mensen met het prikkelbare darm syndroom (PDS) is de darm vaak gevoeliger, waardoor klachten sneller kunnen ontstaan. Ook kunnen de samenstelling van het microbioom en factoren zoals stress hierbij een rol spelen.⁷

Waarom is er verwarring tussen gluten en fructanen?

Veel graanproducten, zoals tarwe, rogge, gerst en spelt¹, bevatten zowel gluten als fructanen. Omdat deze stoffen in dezelfde producten zitten en vergelijkbare klachten kunnen geven, is het op basis van klachten lastig te achterhalen wat de oorzaak is.⁸

Wanneer iemand één van de twee groepen weglaat, verdwijnen ze vaak allebei uit het dieet. Hierdoor kunnen de klachten verminderen zonder dat duidelijk is wat de oorzaak is. Het is daarom belangrijk om dit goed uit te zoeken, ook omdat klachten kunnen passen bij coeliakie.¹

Daarnaast wordt vaak sneller de link met gluten gelegd, omdat dit de bekendste stof in tarwe is. Onderzoek uit 2018 laat echter zien dat mensen met zelf-gerapporteerde glutensensitiviteit vaker reageren op fructanen dan op gluten. Gluten veroorzaakten daarbij niet meer klachten dan een placebo (een product zonder werkzame stof), terwijl fructanen juist duidelijk meer klachten gaven.⁹

Hoe kom je erachter waar jouw klachten vandaan komen?

Zoals hierboven beschreven is het lastig om zelf te achterhalen waar je klachten vandaan komen, omdat gluten en fructanen vaak in dezelfde producten zitten. Bij klachten of een vermoeden van gluten- of tarwe-intolerantie is het belangrijk om eerst de huisarts te bezoeken om coeliakie uit te sluiten.¹ Het is hierbij belangrijk dat je nog niet bent gestopt met het eten van tarweproducten, omdat dit de testresultaten kan beïnvloeden.⁹

Daarna kan een gespecialiseerde diëtist helpen om verder onderzoek te doen. Wanneer coeliakie wordt vastgesteld, kan een diëtist je ondersteunen bij het opstellen van een passend glutenvrij voedingspatroon.¹ Als coeliakie is uitgesloten maar klachten blijven bestaan, kan onder begeleiding van een diëtist onderzocht worden of fructanen een rol spelen bij de klachten.¹⁰

Het is belangrijk om niet zelf te experimenteren met het weglaten van voedingsmiddelen. Wat wel kan helpen, is het bijhouden van een eet- en klachtendagboek, waarin je noteert wat je eet, wanneer je dit eet en welke klachten je ervaart. Deze informatie kan de huisarts of diëtist helpen bij het achterhalen van de oorzaak van jouw klachten.¹

Klachten na het eten van brood of pasta voelen vaak heel duidelijk, maar de oorzaak erachter is dat dus niet altijd. Daarom is het belangrijk om stap voor stap te onderzoeken wat er precies gebeurt, zodat je met de juiste begeleiding kunt achterhalen wat voor jou de beste aanpak of behandeling is voor je darmen.

Meer weten?

Wil je meer weten over hoe je gezond, volwaardig én lekker kunt eten? Als diëtist in Tilburg en Oosterhout helpt Merel je graag op weg. Neem contact op via info@gewoondietetiek.nl of via het contactformulier.

Gezonde groet,

San Vromans,
Student Voeding en Diëtetiek 

Bronnen:

1. Gluten Intolerance Group. (2018). Gluten Sensitivity and FODMAPs. Gluten Intolerance Group. Geraadpleegd van https://gluten.org/wp-content/uploads/2019/10/EDU_GS-and-FODMAP.pdf
2. Modernist Cuisine. (2018, 4 april). Gluten: How Does It Work? Modernist Cuisine. Geraadpleegd van https://modernistcuisine.com/mcah/gluten-how-does-it-work/
3. Intoleran. (2024). Wat is glutenvrij eten. Intoleran. Geraadpleegd van https://www.intoleran.com/nl/gluten/wat-is-glutenvrij-eten/
4. Celiac disease foundation. (z.d.). Non-Celiac Gluten/Wheat Sensitivity. Celiac disease foundation. Geraadpleegd van https://celiac.org/about-celiac-disease/related-conditions/non-celiac-wheat-gluten-sensitivity/
5. Cleveland clinic. (2026, 20 mei). Gluten Intolerance. Cleveland clinic. Geraadpleegd van https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21622-gluten-intolerance
6. Voedingscentrum. (z.d.). Helpt het FODMAP-beperkte dieet tegen maag-darmklachten? Voedingscentrum. Geraadpleegd van https://www.voedingscentrum.nl/nl/service/vraag-en-antwoord/aandoeningen/helpt-het-fodmap-beperkte-dieet-tegen-maag-darmklachten-.aspx#uitleg_van_de_verschillende_fodmap_s
7. Martini Ziekenhuis. (2026). FODMAP-beperkt dieet. Martini Ziekenhuis. Geraadpleegd van https://www.martiniziekenhuis.nl/zorg/behandeling-en-onderzoek/fodmap-beperkt-dieet/#sectie4
8. Bread Srsly. (2026, 1 april). Fructan Vs Gluten: What’s Actually Behind Your Bloating? Bread Srsly. Geraadpleegd van https://breadsrsly.com/blogs/blog/fructan-vs-gluten
9. Skodje, G. I., Sarna, V., Minelle, I. H., Rolfsen, K. L., Muir, J. G., Gibson, P. R., Veierød, M. B., Henriksen, C., & Lundin, K. E. A. (2017). Fructan, Rather Than Gluten, Induces Symptoms in Patients With Self-Reported Non-Celiac Gluten Sensitivity. Gastroenterology, 2017(154), 529-539. 10.1053/j.gastro.2017.10.040
10. Monash University. (z.d.). FODMAPs and Irritable Bowel Syndrome. Monash University. Geraadpleegd van https://www.monashfodmap.com/about-fodmap-and-ibs/