Gaatjesvrij glimlachen

Hoe ontstaat een gaatje?  

De buitenste laag van de tand is een hard weefsel dat glazuur heet.³ Op dat glazuur kan een plakkerige, witgele laag ontstaan, genaamd tandplak. De vorming van tandplak vindt voortdurend plaats, maar dit proces gaat sneller wanneer etensresten, speeksel en bacteriën zich mengen op het tandoppervlak.¹ In de tandplak zitten bacteriën die zuren produceren die het tandglazuur aantasten. Hierdoor kunnen de tanden geler, doffer en gevoeliger worden, en kunnen er gaatjes ontstaan.⁴ 

Wat zijn de gevolgen van gaatjes? 

De aantasting van het tandglazuur heet tandbederf. Als tandbederf blijft doorgaan, kan het ook de binnenkant van de tand (het tandbeen) en de kern van de tand (het tandmerg) aantasten. In ernstigere gevallen kunnen de bacteriën leiden tot een ontsteking van het tandvlees of van de boven- of onderkaak. Ontstoken tandvlees is te herkennen aan een rode kleur en bloed bij het poetsen.¹⁰ Ontstoken kaakbeen is te herkennen aan verschillende symptomen, waaronder pijn in de kaak, gezwollen of rood tandvlees, koorts, een vieze smaak in de mond of moeite met het openen van de mond.¹¹ Bij een kaakbeen ontsteking kunnen uiteindelijk ook je tanden los gaan zitten.  

Naast tandbederf kan langdurig aanwezige tandplak verharden tot tandsteen. Tandsteen is poreus en vormt een broedplaats voor bacteriën. Op den duur kunnen deze bacteriën leiden tot ontstekingen. Tandsteen is niet meer zelf weg te poetsen en moet door de tandarts worden verwijderd. Als dit niet gebeurt, kan het leiden tot terugtrekkend tandvlees, botverlies en losse tanden.¹² 

Hoe herken je een gaatje? 

Glazuur is gelukkig erg sterk, waardoor het lang kan duren voordat er een gaatje ontstaat. Daardoor voel of zie je het niet altijd meteen. Een indicatie voor het krijgen van gaatjes is het regelmatig hebben van (veel) tandplak. Een beginnend gaatje herken je aan een wittige verkleuring op de tand, of aan pijn bij het eten en drinken van koude, warme, zure of zoute voedingsmiddelen.  

Het beste is om regelmatig, ongeveer elk half jaar, voor een controle naar de tandarts te gaan. Die kan namelijk beter in je mond kijken en zien of en waar beginnende gaatjes zitten. Bovendien doet het herstellen van beginnende gaatjes minder pijn en is het minder ingrijpend dan bij grotere gaatjes.  

De tandarts kan beginnende gaatjes behandelen door fluoride op de tand aan te brengen. Hele beginnende gaatjes kunnen soms nog verdwijnen door een paar keer extra goed te poetsen. Grotere gaatjes moeten echt gevuld worden. Daarbij boort de tandarts het aangetaste deel van de tand weg en vult het met een passend vulmateriaal.⁵

Kun je gaatjes voorkomen? 

Zeker! Gaatjes voorkomen is natuurlijk het allerbeste voor je gebit. De kans op gaatjes wordt kleiner naarmate je minder tandplak hebt, en tandplak kun je gelukkig wegpoetsen. Het is hierbij belangrijk om twee keer per dag goed te poetsen, het liefst met een fluoridetandpasta en een elektrische tandenborstel. Fluoride zorgt namelijk voor een beschermend laagje over de tanden, net als glazuur, waardoor de zuren minder schade kunnen aanrichten.¹ Voor een optimale mondverzorging wordt ook aangeraden om te flossen, met flosdraad of ragers.⁶ Verder helpt het om niet meer dan zeven keer per dag iets te eten of te drinken, met water als uitzondering. Zo krijgt je speeksel genoeg tijd om het glazuur weer te herstellen en daarmee je tanden te beschermen.¹ 

Hoe zit het met voeding? 

Alle voedingsmiddelen zorgen voor tandplak. De bacteriën in tandplak zetten echter alleen suikers en koolhydraten om in zuur. Daardoor krijg je sneller gaatjes als je veel suikers eet. Zuren uit voedsel maken het tandglazuur dunner en gevoeliger. Dit heet tanderosie. Hierdoor kunnen de bacteriën uit de tandplak gemakkelijker gaatjes maken in het glazuur.¹³ Het is daarom verstandig om niet te veel suikers en zuren binnen te krijgen.¹  

Sommige producten die suikers en zuren bevatten, zijn wel goed voor je, omdat ze belangrijke voedingsstoffen en mineralen leveren. Dit zijn bijvoorbeeld groente, fruit, noten, bonen, magere melk of yoghurt, sojadranken en tofu.⁷ Ondanks de positieve invloed van deze producten op je gezondheid, kunnen de zuren en suikers erin toch schadelijk zijn voor je gebit. Het is daarom verstandig om ze bij een maaltijd te eten. Dan worden de zuren en suikers deels geneutraliseerd door de andere voedingsstoffen en verdund doordat er meer speeksel wordt aangemaakt. Ook helpt het om na het eten of drinken van iets zuurs of zoets een glas water te drinken. Water spoelt namelijk een groot deel van de suikers en zuren weg die tussen je tanden blijven hangen.  

Andere producten met suikers en zuren zijn minder goed voor je tanden, zoals frisdrank, snoep, koek, taart, citrusvruchten, vruchtensappen, sportdrankjes en alcohol. Het is daarom verstandig om de inname van deze producten te beperken. Ook het kauwen op ijsblokjes is schadelijk, omdat dit het glazuur kan beschadigen en zelfs kan leiden tot gebarsten of gebroken tanden.⁸ 

Met goede mondhygiëne, bewuste eetmomenten en een gezond en gebalanceerd voedingspatroon kun je gaatjes grotendeels voorkomen en je gebit sterk houden. 

Meer weten?

Wil je meer weten over hoe je gezond, volwaardig én lekker kunt eten? Als diëtist in Tilburg en Oosterhout helpt Merel je graag op weg. Neem contact op via info@gewoondietetiek.nl of via het contactformulier.

Gezonde groet,  

San Vromans,
Student Voeding en Diëtetiek

Bronnen: 

1. https://mondzorgverstandig.nl/mondhygienist/gezonde-mond/gaatjes/ 
2. https://tandgenoten.nl/leidscherijn/wat-zijn-gaatjes 
3. https://www.allesoverhetgebit.nl/alles-over-mondgezondheid/moeilijke-woordenlijst/glazuur 
4. https://mondzorgverstandig.nl/mondhygienist/gezonde-mond/wat-is-tandplak/ 
5. https://tandartskeizerkarelpark.nl/gaatjes-in-tanden/ 
6. https://www.allesoverhetgebit.nl/alles-over-mondgezondheid/aandoeningen/cariës-gaatjes 
7. https://www.tandprothetiekbrabant.nl/welke-voedingsmiddelen-zijn-goed-voor-je-tanden/#:~:text=Wat%20kan%20ik%20eten%20om,en%20voedselresten%20weg%20te%20spoelen. 
8. https://tcn.nl/blog/9-soorten-voeding-die-slecht-zijn-voor-uw-tanden/ 
9. https://www.tandartspraktijkvanderlee.nl/nieuws/het-belang-van-genoeg-water-drinken 
10. https://www.gezondheidenwetenschap.be/richtlijnen/gaatjes-en-andere-tandaandoeningen 
11. https://tandartsnijmegenoost.nl/wat-is-een-kaakontsteking-en-wat-zijn-de-symptomen/#elementor-toc__heading-anchor-6 
12. https://tandartsnijmegenoost.nl/zelf-tandsteen-verwijderen-wat-je-echt-moet-weten/ 
13. http://www.tcvalkenburg.nl/behandeling-1/slijtage-erosie/#:~:text=Wat%20is%20tanderosie?,zelfs%20het%20blootliggende%20tandbeen%20oplossen.&text=Your%20browser%20can’t%20play%20this%20video.,-Learn%20more&text=Learn%20more-,An%20error%20occurred.,is%20disabled%20in%20your%20browser.